Ses kısıklığı

 

 

SES KISIKLIĞI

SES NASIL OLUŞUR

Titreşen bir nesnenin başlattığı titreşimler dizisine ses denir. Sesin oluşabilmesi için titreşim hareketi gereklidir. Titreşim bir nesnenin ileri geri hızlı hareketidir.İnsan sesi oluşumunda birinci derecede önemli organlar gırtlak (larinks) ve akciğerdir; ağız, boğaz (farinks) ve burun boşluklarının da sesin şekillenmesinde önemli katkıları vardır.Ses üretiminde en önemli role sahip olan yapı ses telleridir (Vokal Kord) ve gırtlağımızda  yatay bir konumda “V” şekli oluşturacak şekilde yerleşir.Nefes verme esnasında ses oluşur. Nefes alırken ses tellerimiz açılır ve nefes verirken yani ses çıkaracağımız zaman ise ses tellerimiz kapanır ve titreşir.Ses tellerinin titreşimiyle ortaya çıkan ham ses, sesin fonasyon (ses üretimi) aşamasını oluşturur. Ses tellerinin bir saniyedeki titreşim sayısı erkekte, kadında ve bebekte farklıdır. Bu titreşim sayısı erkekte ortalama 100-150 Hz iken, kadında ise 200-250 Hz ‘dir. Oluşan ham ses boğaz, burun, ağız tarafından şekillendirilerek son halini alır. Saydığımız aşamaları etkileyen bozukluklarda ses kısıklığı ortaya çıkar.

Normal ses teli

ANİ (AKUT) SES KISIKLIĞI NEDENLERİ

Ani gelişen üst solunum yolu iltihapları, sesin hatalı kullanımı, zorlanması, yüksek doz kimyasal madde buharına ve  sigara dumanına maruz kalma akut gelişen ses kısıklığı nedenleri arasında sayılabilir.

Akut gırtlak iltihabı

MÜZMİN (KRONİK) SES KISIKLIĞI NEDENLERİ

– Ses tellerinin (vokal kordlar) nodül ve polipleri

– Ses tellerinin  kisti

-Larenks granülomları

– Uzun süreli sigara kullanımı nedeniyle ses telinde oluşan tahriş,

 – Mideden yukarıya gırtlağa kadar asit içeriğinin kaçmasına  (reflü) bağlı asit yanığı,

 – Alerji ve sinüs iltihaplarına bağlı kronik  akıntıların ses tellerini tahriş etmesi

 – Psikolojik nedenler

– Bazı akciğer hastalıkları

 – Gırtlak ve çevre dokularının tümörleri

 – Ses tellerinin hareketini sağlayan sinirden kaynaklanan felçler, kronik ses kısıklığı nedenlerindendir.        

 

   

Ses telinde nodül

 

 

Sağ ve sol ses teli polibi

 

Gırtlak kanseri

SES KISIKLIĞINDA NE YAPILMALI

 Ses kısıklığı iki haftadan uzun sürerse, ses kısıklığı ile birlikte soğuk algınlığı gibi belirli bir neden yokken ağrı bulunması, öksürükle kan gelmesi, yutma güçlüğü, nefes darlığı, boyunda şişlik, birkaç günden uzun süren tam ses kaybı veya seste şiddetli değişiklik olursa ve belirli bir nedeni yoksa bir Kulak-Burun-Boğaz hastalıkları uzmanına muayene olmanız gerekir.

 Sesle ilgili problemler, ideal olarak sesle ilgili fonksiyonlar ve sorunlarla uğraşan profesyonel bir ekip tarafından değerlendirilmeli ve tedavi edilmelidir. Böyle bir ekipte Kulak-Burun-Boğaz hastalıkları uzmanı, ses ve kouşma patoloğu, müzik-şan-diksiyon öğretmenleri yer alır.

SES KISIKLIĞINDA NASIL BİR MUAYENE YAPILIR

Ses kısıklığı nedeni ile doktora başvuran hastalara öncelikle tam bir KBB muayenesi yapılır bu muayenede özellikle  burundan geçirilen veya ağız içinde tutulan ve endoskop adı verilen optik cihazlarla gırtlağınız görülmeye çalışılacaktır. Gerektiğinde, bu işlemler sırasında elde edilen görüntüler bir video banda kaydedilerek daha sonra tekrar incelenmek üzere saklanacaktır. Muayenede kullanılan bu yöntemler hasta için çok zor değildir ve hastaların çoğu muayeneye kolay uyum sağlamaktadır. Bu muayene yöntemleri çoğu bozukluğun teşhisi için yeterlidir. Nadiren akciğer, sinüs filmleri ve ultrason, bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans görüntüleme (MR), stroboskopi gibi ileri görüntüleme yöntemleri istenebilir.

TEDAVİ

Ses bozukluklarının tedavisi, ses kısıklığının nedenine göre değişir. Ses kısıklığına neden olan durumların çoğu, ses istirihati ve doğru ses kullanma alışkanlığını kazanmakla düzelirler. İltihaba bağlı ses kısıklıklarının tedavisinde medikal tedavi gerekebilir.Ses tellerinde tahrişe neden olan durumlarda tahrişi ortadan kaldırmak,  reflüsü olan hastalarda reflüyü azaltıcı önlemler almak ve gerekirse medikal tedavi  vermek  gerekir. Akciğer hastalığı olanların bir göğüs hastalıkları uzmanına psikojenik ses kısıklığı olanların psikyatri uzmanına başvurmaları gerekir. Bunların dışında ses teli nodül, polip, kist ve tümörler için cerrahi  tedavi gerekebilir.

SES HİJYENi

_    Boğazınızı kazır tarzda temizlemeyin,öksürmeyin ve bağırmayın :

     Genelde gıcıklanmayı önlemek ya da mevcut salgıları temizlemek için boğazımızı kazır gibi öksürme ihtiyacı hissederiz. Oysa bu hareket  ses tellerinin çok şiddetli bir şekilde burnunuzu çekip yutkunmaktır. Ayrıca boğazınızı temizleme hareketinden vazgeçemiyorsanız bunu en sessiz şekilde yapınız. Böylece ses tellerine vereceğiniz zararı en aza indirmiş olursunuz.

   Boğazı gevşetmek için esnemek,bir miktar su içmek de yararlıdır. Sürekli ve şiddetli öksürük ses tellerinin tahribine ve şişmesine neden olur. Bağırmak ses telleri için çok sakıncalıdır ve acil haller dışında kesinlikle yapılmamalıdır.

_ Konuşurken sizin için doğal olan ses perdesini kullanın:

     İnsanların belli bir ses perde aralığı vardır ve normalde konuşmalarının %70 ‘ini bu ses aralığında yaparlar. Belli bir eğitim almadan bu aralığın sınırları dışına çıkmak sese son derece olumsuz tesir eder. Aynı şekilde sesinizi korumak amacıyla fısıldayarak konuşmayın. Bunun yerine alçak sesle konuşun.

_ Sesinizi kullanırken nefesinizi ayarlamayı öğrenin:

    Yeterli solunum desteği sağlamadan konuşmak ilave kas kullanımı gerektirir ve sesin etkinliğini azaltır. Bu nedenle konuşmanız sırasında bir nefeste ne kadar sözcük söyleyebileceğinizi deneyerek öğrenin. Konuşmanız uzunsa cümlelerinizi bölün ve uygun yerde yeni bir nefes alın. Unutmayın ki ,doğal ve güzel bir ses için ses tellerinin titreşmesinin yanısıra güçlü ve doğru solunum desteği gerekir.

_ Aşırı derecede konuşmayın :

   

_ Gürültülü ortamlarda konuşmayın :

     Gürültülü yerlerde konuşmak ses yorgunluğu, boğazda ağrı ve ses kısıklığına neden olur. Bunun için en iyisi böyle ortamlarda az konuşmaya dikkat edin.

_ Sigara içmeyin ve aşırı alkol kullanmayın :

Sigaranın boğaz, gırtlak ve akciğer dokuları üzerine olan olumsuz etkileri herkesçe bilinmektedir. Başlangıçta bu dokularda iltihabi gelişim ve şişme oluşur. Sigaraya devam edildikçe bu patolojik değişiklikler ‘kanser’ oluşumuna kadar gider. Sürekli alkol kullanımı sonucu ses telleri üzerindeki ince kan damarları genişler ve ses kısıklığı oluşur.

_ Bol sıvı alın ve sesiniz için nemli ortamı sağlayın :

    Sağlıklı bir ses için vücudun ve ses tellerinin bol sıvıya ihtiyacı vardır. Kuruluk , ses tellerinin tahrişi ve şişmesine neden olur. Günde en az 8 bardak su içilmelidir. İdrarınızın rengi beyaza yakın açık renk ise vücudunuzun su miktarı yeterli demektir.

– Stres sesin zorlu kullanımına neden olarak ses tellerinde hasarlara neden olabilir. Gevşetme teknikleri sesinizde düzelme oluşturabilir. Daha etkili ve uzun konuşma şekli sağlayabilir. Peryodik olarak omuz ,boyun ve yüz kaslarınızı gevşetmeye çalışın. Yavaş ve derin soluk alıp verin. Düzenli egzersizler yaparak vüzudunuzdaki  ve gırtlağınızdaki gerilimi azaltın.

– Allerji ve soğuk algınlığında alınan antihistaminikler ses tellerinde kurumaya neden olurlar. Bu gibi ilaçları kullanırken beraberinde bol su ve sıvı gıdalar alınmalıdır.

– Ağır yük kaldırmayın , itmeyin ve çekmeyin.

– Soğuk algınlığı ya da  grip gibi bir üst solunum yolu enfeksiyonuna yakalanmamaya dikkat edin. Bunun için vücut direncini yüksek tutun.

– Kahve ve çayı çok tüketmeyin.

– Mentollü veya anestezik boğaz pastillerini kullanmayın.

– Sesinizi kullanarak hayatınızı kazanıyorsanız her gün sesinizi ısındırıcı ve soğutucu ses egzersizleri yapın.

– Ses kısıklığı 2 haftadan uzun sürüyorsa bu ciddi bir ses hastalığının habercisi olabilir. Mutlaka bir KBB Hastalıkları Uzmanına müraacat ediniz.

– Göğsünde yanma, boğazda acı tat, ekşime hissi veya sık geğirme , mide asitinin yemek borusundan yukarı çıkarak gırtlağı tahriş etmesinden kaynaklanabilir. Bu şikayetler var ise baharatlı ,acılı,ekşili,asitli gıdalardan kaçının. Yemeklerden sonra bir miktar antiasit alın, dolu mide ile uyumayın ve gerekirse yatağınızın baş kısmını bel hizasından itibaren kaldırın.

–  Telefon görüşmelerinden kaçının. Mümkün olduğunca az ve öz konuşun. İyice düşünürek , ne söyleyeceğinize karar verip öyle konuşmaya başlayın. Konuşmaya başlarken nefes almayı unutmayın. Uzun cümlelerden kaçının ve her yeni cümleye nefes alarak başlayın. Nefes alırken omuzlarınızı ya da göğüs kafesinizi hareket ettirmeyin. Konuşmak için çok derin nefes almayın,sadece midenizin dolduğunu hissedin. Sesli harfleri uzatarak konuşun. Konuşma sırasında ‘aaa’, ‘eee’ gibi boşluk doldurucu sesleri kullanmayın. Konuşma hızını azaltın. Sesinizin yorulduğunu hissederseniz konuşmayı kesin. Sohbet konuşmalarını siz başlatmayın.

– Aspirin yada benzeri ağrı kesicileri kullanmaktan kaçının. Özellikle kadınların mesturasyon dönemlerinde buna daha çok dikkat etmesi gerekir. Bu çeşit kanamayı kolaylaştırıcı ve ‘kanı sulandırıcı’ olarak da bilinen ilaçları gerekmedikçe kullanmayın.

– Gerekirse, konuşmadan iletişim sağlamak için kalem ve kağıt bulundurun.

– Sesinizde rahatsızlık hissediyorsanız ,sesinizi dinlendirin. – Kati veya kısmi ses istirahati uygulayın.